De laatste droom van de maakbare mens

Wat als kunstmatige intelligentie of artificial intelligence (AI) niet slechts een hulpmiddel is, maar een ideologie? In dit filosofisch onderzoek stelt Jan van Riessen een urgente vraag: leidt de opmars van AI naar een betere wereld, of naar de teloorgang van de mens?

Het boek is opgebouwd in twee delen. In het eerste deel neemt Van Riessen de techgiganten — OpenAI, Google, Facebook, Apple en Amazon — kritisch onder de loep. Hun belofte is verleidelijk: via AI een efficiëntere, zelfs ideale wereld scheppen. Maar achter dit technologisch idealisme schuilt volgens de auteur een gevaarlijk utopisme. De mens wordt steeds meer een object van optimalisering, zijn unieke geestelijke vermogens gereduceerd tot algoritmen en breinupdates. Van Riessen laat zien hoe dit ideaalbeeld uitpakt in de praktijk: controle, correctie en uiteindelijk ontmenselijking.

Het tweede deel verdiept de analyse door AI te verbinden met het totalitarisme. Van Riessen betoogt dat het technologisch idealisme — in zowel westerse als niet-westerse gedaante — de mens ontwortelt, vervreemdt en weerloos maakt. Virtualisering, depersonalisering en cultureel verval zijn geen bijverschijnselen, maar de logische uitkomst van een samenleving die techniek verheft tot nieuwe religie.

Toch eindigt het boek niet in berusting. Met behulp van de wezensfilosofie en een radicale methodische scepsis — in de geest van Descartes — zoekt Van Riessen naar een uitweg. Ware menselijkheid, zo betoogt hij, is niet maakbaar. Verzet tegen de maakbaarheidsdroom is geen nostalgie, maar een morele verplichting.

De laatste droom van de maakbare mens is een indringende filosofische waarschuwing voor iedereen die zich afvraagt wat we verliezen in een wereld die zichzelf steeds meer door machines laat besturen.