Sensemaking: betekenis geven aan wat er gebeurt

Sensemaking — in het Nederlands ook wel betekenisgeving of zingeving — is het proces waarbij mensen greep proberen te krijgen op verwarrende, complexe of onverwachte situaties. Niet door feiten te verzamelen, maar door te interpreteren, te verbinden en te duiden. Het begrip is in de organisatiewetenschap groot geworden door het werk van de Amerikaanse psycholoog Karl Weick, die liet zien dat organisaties niet zozeer bestaan uit structuren en regels, maar uit voortdurende processen van gezamenlijke betekenisverlening.

Op deze pagina vind je boeken en artikelen die het concept sensemaking vanuit verschillende invalshoeken belichten: van theoretische doordenking tot praktische toepassing in verandertrajecten, coaching, leiderschap en dagelijks leven.

De grondlegger van sensemaking in Nederland: Thijs Homan

Wie in Nederland over sensemaking spreekt, komt vrijwel onvermijdelijk uit bij Thijs Homan. Als emeritus hoogleraar Change and Implementation aan de Open Universiteit heeft hij het begrip diepgaand onderzocht en toegankelijk gemaakt voor een breed publiek van managers, adviseurs en veranderprofessionals. Homan stelt consequent de vraag: niet hóé verandering moet, maar hóé verandering gaat — en daarin speelt betekenisgeving een sleutelrol.

Sensemaking als begrip: wat het is en hoe het werkt

Sensemaking is geen synoniem voor nadenken of analyseren. Het gaat om de actieve, sociaal ingebedde constructie van werkelijkheid: mensen geven voortdurend betekenis aan signalen uit hun omgeving, en doen dat nooit alleen. Taal, verhalen, rituelen en interacties zijn de bouwstenen van dit proces. Ben Kuiken promoveerde in 2024 aan de Radboud Universiteit op het thema sensemaking en bracht zijn bevindingen in toegankelijke vorm naar een breed publiek.

Sensemaking in veranderprocessen

Sensemaking en organisatieverandering zijn onlosmakelijk verbonden. Mensen reageren niet op verandering zelf, maar op de betekenis die zij daaraan geven. Dat klinkt als een subtiliteit, maar het heeft verstrekkende gevolgen voor hoe je verandering kunt begeleiden. De boeken in dit deel laten zien hoe veranderprofessionals met dat inzicht aan de slag kunnen.

Klassiekers: betekenisgeving als fundament

Sommige boeken zijn zo invloedrijk dat ze een heel vakgebied hebben gevormd. Op het terrein van sensemaking zijn dat werken die al decennia worden gelezen en besproken, en die nog altijd verrassend actueel zijn. Hieronder twee titels die niet ontbreken mogen in elke serieuze bibliotheek over dit thema.

Sensemaking buiten de vergaderzaal

Betekenisgeving beperkt zich niet tot organisaties. Ook in het persoonlijke leven, in werk en in maatschappelijke vraagstukken speelt het een rol. De vraag 'waarom doe ik wat ik doe?' is in de kern een vraag naar sensemaking. De volgende boeken verkennen die bredere dimensie.

Werkelijkheid, taal en betekenis: een theoretische verdieping

Sensemaking staat niet op zichzelf. Het is geworteld in bredere filosofische en sociologische tradities over hoe mensen werkelijkheid construeren. Wim van Dinten is in Nederland een van de meest consequente denkers op dit terrein. Samen met Imelda Schouten schreef hij een werk dat de grondslagen van betekenisgeving systematisch in kaart brengt.

Collectieve betekenisgeving: de kern van verandering

Thijs Homan introduceerde samen met Rob Wetzels de begrippen 'betekeniswolken' en 'betekenisvolken' om te beschrijven hoe collectieve sensemaking grootschalige gedragspatronen vormt. Die notie — dat verandering niet het gevolg is van een besluit maar van een verschuiving in gedeelde betekenis — is misschien wel de meest praktisch bruikbare bijdrage van het sensemaking-denken aan de veranderkunde.

Conclusie: sensemaking als sleutelcompetentie

Sensemaking is geen modebegrip. Het beschrijft iets fundamenteels: de menselijke behoefte om te begrijpen wat er om ons heen gebeurt, en de sociale processen waarmee we dat begrip construeren. Of je nu werkt aan organisatieverandering, leiderschap, coaching of persoonlijke ontwikkeling — inzicht in hoe betekenisgeving werkt maakt je effectiever en empathischer.

De boeken op deze pagina bieden samen een rijk en gevarieerd beeld van sensemaking: van theoretische grondslagen tot praktische toepassingen, van klassiekers tot recente inzichten. Een goed startpunt is het werk van Thijs Homan, dat het concept in de Nederlandse context heeft gevestigd. Voor wie de wetenschappelijke diepte zoekt, biedt het proefschrift van Ben Kuiken een uitstekende basis. En voor wie wil begrijpen hoe taal en werkelijkheid samenhangen, is het werk van Wim van Dinten onmisbaar.