Positieve gezondheid: een nieuwe kijk op welzijn

Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte. Positieve gezondheid biedt een fundamenteel andere benadering: het gaat om het vermogen om je aan te passen en eigen regie te voeren bij fysieke, emotionele en sociale uitdagingen. Dit concept, ontwikkeld door Machteld Huber, vormt een nieuw paradigma in de gezondheidszorg en daarbuiten.

Waar de traditionele geneeskunde zich richt op wat er niet goed gaat, verschuift positieve gezondheid de focus naar wat wél mogelijk is. Het erkent dat mensen met chronische aandoeningen of beperkingen toch een betekenisvol en waardevol leven kunnen leiden. De kern ligt in veerkracht, zelfregie en het vermogen om betekenis te geven aan je bestaan, ook in moeilijke omstandigheden.

De zes dimensies van positieve gezondheid

Positieve gezondheid omvat zes met elkaar verbonden dimensies: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Deze dimensies vormen samen een spinnenweb waarin alle aspecten van menselijk welzijn met elkaar verweven zijn. Een verstoring in één dimensie heeft invloed op de andere, maar versterking van één aspect kan ook positieve effecten hebben op het geheel.

Deze holistische benadering vraagt om een andere manier van kijken naar zorg en gezondheid. Het gaat niet langer alleen om het bestrijden van ziekte, maar om het versterken van iemands vermogen om een waardevol leven te leiden.

Van theorie naar praktijk

De vertaling van positieve gezondheid naar de dagelijkse praktijk vraagt om concrete methoden en werkwijzen. In de verpleging, het sociaal werk en andere zorgdomeinen ontstaan nieuwe manieren van werken die aansluiten bij deze brede visie op gezondheid. Daarbij staat de cliënt centraal als expert van zijn eigen leven, niet de professional als expert van de ziekte.

Veerkracht en aanpassingsvermogen

Centraal in positieve gezondheid staat het vermogen tot aanpassing. Niet iedereen heeft van nature evenveel veerkracht, maar het goede nieuws is dat dit te trainen valt. Veerkracht betekent niet dat je altijd maar door moet zetten - het gaat juist ook om het kennen van je grenzen en goed voor jezelf zorgen.

Veerkrachtige mensen zijn beter in staat om met tegenslagen om te gaan en zelfs te groeien door moeilijke ervaringen. Dit heeft alles te maken met de manier waarop je naar gebeurtenissen kijkt en hoeveel invloed je denkt te hebben op je eigen situatie.

Eigen regie en zelfsturing

Eigen regie voeren is een kernbegrip binnen positieve gezondheid. Het gaat om het vermogen om zelf keuzes te maken over je leven, ook als je te maken hebt met beperkingen of chronische aandoeningen. Deze zelfsturing staat soms op gespannen voet met de traditionele zorgcultuur, waarin de professional vaak de regie heeft.

Positieve gezondheid en preventie

Preventie krijgt een andere betekenis vanuit het perspectief van positieve gezondheid. Het gaat niet alleen om het voorkomen van ziekte, maar om het versterken van alle dimensies die bijdragen aan een gezond en betekenisvol leven. Daarbij speelt technologie een steeds grotere rol in het ondersteunen van mensen bij het behouden van hun gezondheid.

Toepassingen in verschillende domeinen

Positieve gezondheid vindt zijn weg naar steeds meer gebieden. In de verpleging vormt het een leidend principe voor het benaderen van patiënten. In het sociaal werk helpt het om mensen te ondersteunen bij het vergroten van hun zelfredzaamheid. En in het onderwijs leert het studenten een brede kijk op gezondheid en welzijn.

Ook in de geestelijke gezondheidszorg sluit het concept aan bij herstelgerichte benaderingen. De focus verschuift van symptomen naar krachten, van beperkingen naar mogelijkheden.

Verschillende invalshoeken

Waar het biomedische model zich richt op diagnose en behandeling van ziekten, biedt positieve gezondheid ruimte voor subjectieve ervaringen en persoonlijke betekenisgeving. Beide perspectieven hebben hun waarde en kunnen elkaar aanvullen. De kunst is om te weten wanneer welke benadering passend is.

Een blijvende beweging

Positieve gezondheid is meer dan een tijdelijke trend. Het concept sluit aan bij maatschappelijke ontwikkelingen zoals de nadruk op eigen kracht en zelfredzaamheid, maar dan zonder het moralisme dat daaraan soms kleeft. Het erkent dat mensen zelf het beste weten wat voor hen belangrijk is en welke doelen zij willen nastreven.

Kijken naar wat mogelijk is

De kracht van positieve gezondheid ligt in de verschuiving van focus. Niet wat iemand mankert staat centraal, maar wat iemand kan en wil. Niet de ziekte bepaalt het gesprek, maar de mens achter de diagnose. Deze andere blik vraagt om een andere houding van professionals en om andere systemen en structuren in de zorg.

Tegelijkertijd blijft het een uitdaging om dit concept te vertalen naar concrete werkwijzen. Het vraagt om blijvende aandacht, reflectie en het durven loslaten van ingesleten patronen. Maar voor wie deze reis aangaat, opent zich een wereld waarin gezondheid veel meer betekent dan we gewend waren te denken.