Bore-out: als verveling op het werk je ziek maakt

Iedereen kent het fenomeen burn-out. Maar er bestaat ook een tegenpool die minstens zo ernstig is: bore-out. Waar een burn-out ontstaat door overbelasting, wordt bore-out veroorzaakt door chronische verveling en onderbelasting op het werk. De symptomen lijken sterk op elkaar: uitputting, lichamelijke klachten en emotionele problemen. Toch zijn de oorzaken totaal verschillend, en dat vraagt om een andere aanpak.

Bore-out is in Nederland nog relatief onbekend. Het wordt vaak geassocieerd met luiheid of desinteresse, terwijl er in werkelijkheid sprake is van een ziekmakende situatie. Mensen met een bore-out schamen zich en houden zich vaak veel te lang gedeisd. Ze zoeken heimelijk op internet naar 'verveling op het werk', terwijl hun werkgever geen idee heeft wat er speelt. Tot het te laat is.

Het verschil tussen burn-out en bore-out

Hoewel de symptomen van burn-out en bore-out grotendeels overeenkomen – denk aan vermoeidheid, concentratieproblemen en emotionele klachten – zijn de oorzaken fundamenteel verschillend. Bij een burn-out is er sprake van overbelasting: te veel werk, te veel verantwoordelijkheid, te weinig tijd. Bij een bore-out daarentegen is er juist sprake van onderbelasting: te weinig uitdaging, te weinig betekenisvol werk, te veel leegte.

Deze verschillende oorzaken vragen om een totaal andere aanpak. Iemand met een burn-out heeft rust nodig om te herstellen. Maar iemand met een bore-out heeft fysiek en psychisch al meer dan genoeg gerust. Met nog meer rust is zo iemand dus niet geholpen. Integendeel: wat nodig is, zijn nieuwe uitdagingen en betekenisvol werk.

Signalen van bore-out herkennen

De signalen van een bore-out zijn vaak subtiel en worden makkelijk over het hoofd gezien. Mensen met een bore-out presenteren zich naar buiten toe vaak als druk en betrokken, terwijl ze van binnen leeg en onvoldaan zijn. Ze vullen hun dagen met schijnactiviteiten: eindeloos lange lunchpauzes, veel koffie halen, administratieve taken eindeloos uitrekken.

Typische signalen zijn: het gevoel dat de werkdag eindeloos duurt, angst voor de maandagochtend, het steeds vaker opzoeken van afleiding (zoals social media of privézaken tijdens werktijd), en het gevoel dat je er niet toe doet. In plaats van trots op je werk te zijn, voel je je vooral schuldig en beschaamd. Want hoe kun je nu klagen over verveling als anderen het juist te druk hebben?

De oorzaken: waarom ontstaat bore-out?

Bore-out ontstaat niet zomaar. Vaak is er sprake van een samenspel van verschillende factoren. Ten eerste kan het liggen aan de aard van het werk zelf: taken die te simpel zijn, te repetitief, of waarbij je je talenten niet kunt inzetten. Ten tweede speelt de organisatiecultuur een rol: wordt er ruimte geboden voor ontwikkeling? Worden medewerkers uitgedaagd? Is er aandacht voor wat mensen drijft?

Maar ook persoonlijke factoren spelen mee. Mensen die als kind leerden om door te gaan ondanks verveling, of die gewend raakten meer verantwoordelijkheid te nemen dan goed voor ze was, lopen meer risico. Ook hoogsensitieve mensen met een sterke behoefte aan stimulatie en variatie zijn extra vatbaar voor bore-out als hun werkomgeving te weinig prikkels biedt.

Wat kun je doen tegen bore-out?

De eerste en belangrijkste stap is erkenning: durf toe te geven dat je je verveelt op je werk en dat dit je ziek maakt. Stop met schamen en praat erover. Zoek het gesprek met je leidinggevende of HR. Werkgevers hebben er alle belang bij om bore-out te voorkomen of aan te pakken: verveling kost immers productiviteit en leidt tot uitval.

Vervolgens is het belangrijk om te onderzoeken wat je echt drijft. Wat zijn je talenten? Waar krijg je energie van? Welk werk ervaar je als betekenisvol? Soms kan een kleine aanpassing in je huidige functie al veel verschil maken. Andere keren vraagt het om een grotere verandering: een andere rol, andere verantwoordelijkheden, of zelfs een andere werkgever.

De rol van de werkgever

Werkgevers hebben een belangrijke verantwoordelijkheid in het voorkomen van bore-out. Regelmatige voortgangsgesprekken waarin expliciet wordt gevraagd naar werkplezier en bevrediging zijn essentieel. Het uitgangspunt dat mensen alleen werken om de kost te verdienen is achterhaald. Moderne werknemers willen dat hun werk gevarieerd is, uitdagend en prikkelend, en dat het hen de kans geeft zich te ontwikkelen.

Een werkgever die structureel moeite doet om bore-outgevoelige situaties boven water te krijgen en samen met werknemers naar oplossingen zoekt, creëert een win-winsituatie. Werknemers voelen zich gehoord en gewaardeerd, en de organisatie houdt gemotiveerde medewerkers die hun talenten volledig kunnen benutten. Het kost tijd en aandacht, maar voorkomt uitval en ziekteverzuim op de lange termijn.

Van taboe naar bespreekbaar

Bore-out verdient meer aandacht in het Nederlandse werklandschap. Te lang is dit fenomeen onderbelicht gebleven, met alle gevolgen van dien: mensen die onnodig uitvallen, werkgevers die de symptomen niet herkennen, en een maatschappij die verveling op het werk niet serieus neemt.

Het wordt tijd dat we bore-out net zo serieus nemen als burn-out. Beide zijn uitingen van een werksituatie die niet gezond is. Beide verdienen aandacht, begrip en adequate hulp. Door bore-out bespreekbaar te maken en werkgevers én werknemers bewust te maken van de signalen en oplossingen, kunnen we voorkomen dat mensen onnodig uitvallen. Want iedereen verdient werk dat uitdaagt, betekenis geeft en energie oplevert in plaats van energie vreet.