Democratie voorbij de machinerie

In Nederland hebben we, net als in andere landen, vaak een instrumentele kijk op democratie. Het gaat over instrumenten als verkiezingen (‘stemmen’) en referenda, en over procedures om meningsverschillen vreedzaam en legitiem op te lossen, zoals besluitvorming en inspraak. Deze ‘machinerie’, zo laat Marlies Honingh zien in haar oratie, biedt een te smal perspectief op wat democratie omvat en kan betekenen. Historische reflecties laten zien dat de democratie geen vaststaand systeem is, maar een voortdurend evoluerend proces, dat in sterke mate afhankelijk is van de betrokkenheid van maatschappelijke organisaties en (groepen) burgers. De democratie als een gezamenlijk project van samenleven, ondanks verschillende achtergronden, meningen en stemmen: de maatschappelijke democratie. Wanneer we de democratie weer gaan zien als een samenlevingsvorm, wordt duidelijk dat democratie geen statische machinerie is, maar een voortdurende mogelijkheid. In een systematische indeling wordt met concrete voorbeelden uitgewerkt welke mogelijkheden maatschappelijke organisaties hebben om een betekenisvolle rol te vervullen in de maatschappelijke democratie. Deze voorbeelden maken duidelijk dat zowel voorleven als voortstuwen van cruciaal belang zijn om democratisch samen te leven. Prof. dr Marlies Honingh is bijzonder hoogleraar Maatschappelijke Bestuurskunde, in het bijzonder Maatschappelijke Democratie, aan de Universiteit Utrecht. Haar onderzoek richt zich op vraagstukken van democratische ruimte, burgerschap en maatschappelijke organisaties in de maatschappelijke democratie. Zij publiceerde veelvuldig in internationale en nationale wetenschappelijke tijdschriften op het terrein van bestuur, bestuurskunde, toezicht en onderwijsbestuur. Ook is zij (co­)auteur van verschillende boeken. Haar maatschappelijke betrokkenheid blijkt niet alleen uit gerichte Nederlandstalige publicaties en onderwijs aan bestuurders en leidinggevenden, maar ook uit haar inzet voor de Vereniging voor Bestuurskunde, waarvan zij sinds 2023 voorzitter is.